മസ്തിഷ്കം എങ്ങിനെയാണ് അതിനെത്തന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നത്?

 

നമ്മൾ ആരാണെന്നും എന്താണ് ചിന്തിക്കുന്നതെന്നും സ്വന്തം വികാരങ്ങൾ എന്താണെന്നും മസ്തിഷ്കം എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കുന്നു?

നമ്മൾ കണ്ണാടിയിൽ മുഖം കാണുമ്പോൾ അത് നമ്മളാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു. ദുഃഖിക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ വേദന അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഒരു പഴയ സംഭവം ഓർക്കുമ്പോൾ, അത് നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ സംഭവിച്ചതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു. “ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു”, “ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്നു”, “ഞാൻ തന്നെയാണ് ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്തത്” എന്ന ബോധം എവിടെനിന്നാണ് വരുന്നത്? ഇതാണ് ശാസ്ത്രലോകം അന്വേഷിക്കുന്ന കൗതുകകരമായ ചോദ്യങ്ങളിലൊന്ന്: മസ്തിഷ്കം സ്വയം തന്നെ എങ്ങനെ അറിയുന്നു?

1. സ്വയം അറിയാൻ മസ്തിഷ്കത്തിന് ഒരു കേന്ദ്രം മാത്രമില്ല

പഴയ ധാരണയിൽ, മസ്തിഷ്കത്തിലെ ഏതെങ്കിലും ഒരു ഭാഗത്തായിരിക്കാം സ്വയംബോധം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതെന്ന് കരുതിയിരുന്നു. എന്നാൽ ആധുനിക ന്യൂറോസയൻസ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, സ്വയംബോധം ഒരു പ്രത്യേക ഭാഗത്തിന്റെ മാത്രം പ്രവർത്തനമല്ല എന്നാണ്. ഓർമ, ശ്രദ്ധ, വികാരം, ശരീരത്തിൽനിന്നുള്ള സന്ദേശങ്ങൾ, ചിന്ത എന്നിവ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന വിവിധ മസ്തിഷ്കശൃംഖലകൾ പരസ്പരം സഹകരിച്ചാണ് ഈ ബോധം രൂപപ്പെടുന്നത്.

2. ശരീരത്തിൽനിന്നുള്ള സന്ദേശങ്ങൾ: “ഞാൻ ഇവിടെ ഉണ്ട്”

ഹൃദയമിടിപ്പ്, ശ്വാസോച്ഛ്വാസം, വിശപ്പ്, ദാഹം, വേദന, ക്ഷീണം തുടങ്ങിയവയെക്കുറിച്ച് ശരീരത്തിൽനിന്ന് മസ്തിഷ്കത്തിന് നിരന്തരം സന്ദേശങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. 

ഉദാഹരണത്തിന്, പരീക്ഷയ്ക്കുമുമ്പ് ഹൃദയമിടിപ്പ് കൂടുമ്പോൾ, മസ്തിഷ്കം ശരീരത്തിൽനിന്നുള്ള സന്ദേശങ്ങളും സാഹചര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങളും സംയോജിപ്പിച്ച് ഭയം, ഉത്കണ്ഠ, ആവേശം തുടങ്ങിയ അനുഭവങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുന്നു. അതായത്, നമ്മൾ ആരാണെന്ന ബോധം ചിന്തകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല; നമ്മുടെ ശരീരാനുഭവങ്ങളും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. 2024-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ഗവേഷണ അവലോകനം ശരീരസൂചനകളും മസ്തിഷ്കശൃംഖലകളും തമ്മിലുള്ള ഈ ബന്ധത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വിശദീകരിക്കുന്നു.

3. ഓർമകളും ചിന്തകളും: “ഇതാണ് ഞാൻ”

നമ്മുടെ ബാല്യകാല അനുഭവങ്ങൾ, കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, വിജയങ്ങൾ, പരാജയങ്ങൾ, ജീവിതത്തിലെ സന്തോഷവും ദുഃഖവും എല്ലാം ചേർന്നാണ് വ്യക്തിപരമായ സ്വത്വബോധം വളരുന്നത്. മസ്തിഷ്കത്തിലെ ഡിഫോൾട്ട് മോഡ് നെറ്റ്‌വർക്ക് (Default Mode Network — DMN) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ശൃംഖല, സ്വന്തം ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോഴും പഴയ അനുഭവങ്ങൾ ഓർക്കുമ്പോഴും നമ്മുടെ വ്യക്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് വിലയിരുത്തുമ്പോഴും പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നു.

2025-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഗവേഷണ അവലോകനങ്ങൾ ഈ ശൃംഖലയെ ശരീരാനുഭവങ്ങളുമായും വികാരങ്ങളുമായും ബന്ധപ്പെടുത്തി സ്വയംബോധത്തെ കൂടുതൽ സമഗ്രമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

4. ചിന്തകളുടെ 'സൂപ്പർവൈസർ' (The Internal Manager)

​നമ്മുടെ തലച്ചോർ ഒരു വലിയ കമ്പനിയാണെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കുക. അവിടെ കാണാനും കേൾക്കാനും വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനുമായി കോടിക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളുണ്ട് (ന്യൂറോണുകൾ). എന്നാൽ ഈ തൊഴിലാളികൾ ചെയ്യുന്ന പണികൾ ശരിയാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കാൻ അവിടെ ഒരു മാനേജർ കൂടിയുണ്ട്.

​കോഗ്നിറ്റീവ് ന്യൂറോ സയന്റിസ്റ്റായ ഡോ. സ്റ്റീവ് ഫ്ലെമിങ്ങിന്റെ (Dr. Steve Fleming) നേതൃത്വത്തിൽ 2026-ൽ നടന്ന പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, നമ്മുടെ തലച്ചോറിന്റെ മുൻഭാഗത്തുള്ള പ്രീ-ഫ്രോണ്ടൽ കോർട്ടെക്സ് (Prefrontal cortex) എന്ന ഭാഗം ഈ 'മാനേജറുടെ' റോൾ ആണ് ചെയ്യുന്നതെന്നാണ്. നമ്മുടെ ഓരോ തീരുമാനത്തെയും ഈ ഭാഗം വിലയിരുത്തുകയും "ഇത് ശരിയാണ്" അല്ലെങ്കിൽ "ഇതിൽ എന്തോ കുഴപ്പമുണ്ട്" എന്ന് തലച്ചോറിന് സ്വയം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

നമ്മൾ ഒരു തെറ്റ് ചെയ്താൽ, “ഞാൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്തത്?” എന്ന് സ്വയം ചോദിക്കാറുണ്ട്. ഒരു തീരുമാനമെടുക്കുമ്പോൾ, “ഇത് ശരിയായിരിക്കുമോ?” എന്ന് ചിന്തിക്കുന്നു. സ്വന്തം ചിന്തകളെയും പ്രവൃത്തികളെയും വിലയിരുത്താനുള്ള ഈ കഴിവിനെ മെറ്റാകോഗ്നിഷൻ (Metacognition) എന്നു വിളിക്കുന്നു.

മസ്തിഷ്കം സ്വന്തം പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുകയും മുൻ അനുഭവങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുകയും പുതിയ വിലയിരുത്തലുകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ഈ സ്വയംവിലയിരുത്തൽ എല്ലായ്പ്പോഴും കൃത്യമായിരിക്കണമെന്നില്ല. സ്വന്തം ഓർമകളെയും തീരുമാനങ്ങളെയും കുറിച്ച് നമുക്ക് തെറ്റിദ്ധാരണകൾ ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ സ്വയംബോധം എന്നത് നമ്മെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണമായ അറിവല്ല; നിരന്തരം മെച്ചപ്പെടാവുന്ന ഒരു കഴിവാണ്.

5. ശാസ്ത്രത്തിന് ഇനിയും ഉത്തരം കണ്ടെത്താനുള്ള ചോദ്യം

മസ്തിഷ്കത്തിലെ വിവിധ ശൃംഖലകൾ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രം വളരെയധികം പുരോഗതി നേടിയിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും, നമുക്ക് ഒരു അനുഭവം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അതിനോടൊപ്പം ഉണ്ടാകുന്ന ആന്തരിക ബോധം — “ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്നു” എന്ന വ്യക്തിപരമായ അനുഭവം — കൃത്യമായി എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു എന്നത് ഇപ്പോഴും പൂർണമായി വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. മസ്തിഷ്കം സ്വയം തന്നെ പഠിക്കുന്നതിലെ ഈ സങ്കീർണതയെക്കുറിച്ച് പഠനങ്ങൾ തുടരുകയാണ്.

ഉപസംഹാരം

മസ്തിഷ്കം നമ്മെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് ശരീരത്തിൽനിന്നുള്ള സന്ദേശങ്ങൾ, ഓർമകൾ, വികാരങ്ങൾ, ചിന്തകൾ, സാമൂഹിക അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവ സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ്. ഈ അറിവ് നമ്മെ സ്വന്തം ജീവിതത്തെ വിലയിരുത്താനും തെറ്റുകളിൽനിന്ന് പഠിക്കാനും മറ്റുള്ളവരെ മനസ്സിലാക്കാനും സഹായിക്കുന്നു.

സ്വയം അറിയുക എന്നത് സ്വന്തം പേര്, രൂപം, കഴിവുകൾ എന്നിവ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല; സ്വന്തം ചിന്തകളെയും വികാരങ്ങളെയും പ്രവൃത്തികളെയും സത്യസന്ധമായി പരിശോധിക്കുന്നതും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്.

ശാസ്ത്രം മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ പ്രവർത്തനരീതികളെ വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യന്റെ ആഴത്തിലുള്ള സ്വത്വബോധത്തെയും ബോധാനുഭവത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണം ഇപ്പോഴും തുടരുകയാണ്. മസ്തിഷ്കം സ്വയം പഠിക്കുന്ന യാത്രയിൽ, മനുഷ്യൻ തന്നെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ പഠിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

References:

Candia-Rivera et al., Interoception, Network Physiology and the Emergence of Bodily Self-Awareness, 2024. 

Embodying the Default Mode Network: Self-Related Processing from an Embodied Perspective, 2025. 

☆

-fr. dr. a. p. george

(Courtesy)