എന്തുകൊണ്ടാണ് മനസ്സ് ഒരിക്കലും നിശ്ശബ്ദമാകാത്തത്?
നാം ഒന്നും ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോഴും മനസ്സ് എന്തെങ്കിലും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. ഇന്നലെ നടന്ന ഒരു സംഭവം, നാളെ സംഭവിക്കാവുന്ന ഒരു കാര്യം, ആരോ പറഞ്ഞ ഒരു വാക്ക്, പഴയൊരു ദുരനുഭവം, ചെയ്തു തീർക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ, നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരാൾ... അങ്ങനെ മനന സാഗരത്തിൽ ചിന്തകൾ എപ്പോഴും നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞൊഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ഇതിനെ 'stream of consciousness' എന്നും, neuroscience-ൽ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന മസ്തിഷ്ക പ്രവർത്തനങ്ങളിലൊന്നിനെ 'Default Mode Network (DMN)' എന്നും വിളിക്കുന്നു. നാം ഒരു പ്രത്യേക ജോലിയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാത്തപ്പോൾ, മസ്തിഷ്കം സ്വാഭാവികമായി വൈകാരിക പ്രാധാന്യമുള്ള സംഭവങ്ങൾ, ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആകാംഷകൾ, മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ചുള്ള വിലയിരുത്തലുകൾ എന്നിവ നടത്തി കൊണ്ടിരിക്കും .
എല്ലാ ചിന്തകളും നാം മനഃപൂർവം ചിന്തിക്കുന്നതല്ല. പല ചിന്തകളും സ്വയമേവ ഉയർന്നുവരുന്നതാണ്. ചിന്താ വിഷയങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും നമ്മുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ആയിരിക്കണമെന്നില്ല. എന്നാൽ അനുവാദമില്ലാതെ കടന്നുവരുന്ന ചിന്തകളോട് എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കണം എന്നത് നമ്മുടെ വിവേചനാധികാരമാണ്.
ദുരന്ത സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയിലേക്ക് വീണ്ടും മടങ്ങുവാനുള്ള പ്രവണത മനസ്സിനുണ്ട്. അത് പ്രതികാര ചിന്തകളോ കുറ്റബോധമോ ഒക്കെ ആകാം. ചിലപ്പോൾ ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കാവുന്ന ദുരന്തങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ആകുല ചിന്തകളും ആകാം.
ഇത്തരം ആവർത്തന ചിന്തയെ 'rumination' അല്ലെങ്കിൽ 'perseverative negative thinking' എന്നു വിളിക്കുന്നു. അത് പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിയാലും പലപ്പോഴും പ്രശ്നം കൂടുതൽ വലുതാക്കുകയും സംഘർഷം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തേക്കാം. ആവർത്തിക്കുന്ന നിഷേധ ചിന്തകൾ, വിഷാദം ആകാംക്ഷ തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകളുമായി ശക്തമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി ഗവേഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
മനസ്സ് എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്?
മനസ്സിന്റെ ഒരു പ്രധാന ലക്ഷ്യം അപകടം കണ്ടെത്തുകയും സുരക്ഷിതത്വത്തിന് ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്. അതുകൊണ്ട് സന്തോഷകരമായ വിഷയങ്ങളേക്കാൾ ഭീഷണിയുള്ള കാര്യങ്ങൾക്ക് മനസ്സ് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം കൊടുത്തേക്കാം. “എവിടെയാണ് എനിക്ക് തെറ്റ് പറ്റിയത്?”, “ഇനി എന്ത് സംഭവിക്കും?”, “അവൻ എന്നോട് എന്തിന് അങ്ങനെ ചെയ്തു?”—ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങളിലൂടെ മനസ്സ് സുരക്ഷിതത്വം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.
പക്ഷേ ഇവിടെ ഒരു അപകടമുണ്ട്:
പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുന്ന ചിന്തയും പ്രശ്നത്തിൽ കുടുങ്ങിയ ചിന്തയും ഒരുപോലെയല്ല.
ഒന്നാമത്തേത് നമ്മെ മുന്നോട്ടു നയിക്കും. രണ്ടാമത്തേത് നമ്മെ വൈകാരിക പ്രതിസന്ധികളിലാക്കും.
അപ്പോൾ ചിന്തകളുടെ മേൽ നിയന്ത്രണം നിലനിർത്തുവാൻ മനസ്സിനെ എങ്ങനെയാണ് പരിശീലിപ്പിക്കുവാൻ കഴിയുക?
എപ്പോഴും പൊസിറ്റീവായി മാത്രം ചിന്തിക്കുക എന്നത് പ്രായോഗികമല്ല.
മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ പരിശീലിക്കാം:
1. ചിന്തയെ തിരിച്ചറിയുക.
“ഇപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു പ്രതികാരചിന്ത വരുന്നു.”
“ഇത് ഒരു ആകുല ചിന്തയാണ്.”
“ഇത് പഴയ കുറ്റബോധത്തിന്റെ ഓർമ്മയാണ്.”
ഈ തിരിച്ചറിവ് ചിന്തകളുടെ വൈകാരിക ഗ്രാവിറ്റി കുറയ്ക്കുവാൻ സഹായിക്കും.
2. ചിന്തകൾ എല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഇത് ഒരു ചിന്ത മാത്രമാണെന്നും ഈ ചിന്തക്ക് യാഥാർത്ഥ്യവുമായി വലിയ ബന്ധമില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കുന്നത് വൈകാരിക പ്രതികരണങ്ങളിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടാക്കും.
3. ശ്രദ്ധ തിരിക്കുക
സൃഷ്ടി പരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിലേക്ക്, കൃതജ്ഞതയിലേക്ക്, പ്രാർത്ഥനയിലേക്ക്, സേവന പ്രവൃത്തിയിലേക്ക് ഒക്കെ ശ്രദ്ധതിരിപ്പിക്കുമ്പോൾ
അശുഭ ചിന്തകളുടെ പ്രസക്തിയും പ്രവാഹവും ലഘുകരിക്കപ്പെടും.
കോഗ്നിറ്റീവ് ബിഹേവ്യർ തെറാപ്പി (CBT) പോലുള്ള ചികിത്സാരീതികൾ നിഷേധ ചിന്തകളെ തിരിച്ചറിയാനും തിരുത്തുവാനും പഠിപ്പിക്കുന്നു. 'Mindfulness' പരിശീലനം ചിന്തകളെ വിധിക്കാതെ നിരീക്ഷിക്കാനും, അവയുടെ തടവിൽ ആകാതെ വർത്തമാന യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരുവാനും പരിശീലിപ്പിക്കുന്നു.
ഇവിടെ ആത്മീയതയ്ക്ക് എന്തെങ്കിലും പങ്കുണ്ടോ?
ഉണ്ട്, എന്നാൽ ആത്മീയത ചികിത്സയ്ക്ക് പകരമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല.
പ്രാർത്ഥന, ധ്യാനം, തിരുവചന ചിന്ത, നന്ദി, ക്ഷമ, ആത്മപരിശോധന തുടങ്ങിയ സദ് പ്രവർത്തികളും ദൈവിക മൂല്യങ്ങളും മനസ്സിനെ പ്രതികരണാത്മകമായ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ സാധ്വിക മാനസിക അവസ്ഥയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ സഹായിച്ചേക്കാം. പ്രതികൂല ചിന്തകളും അതിന്റെ ദോഷകരമായ സ്വാധീനങ്ങളും ലഘുകരിക്കുവാൻ 'Mindfulness meditation' സഹായിക്കുമെന്ന് നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
ക്രിസ്തീയ ആത്മീയത ഇതിനെ മറ്റൊരു തലങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു:
'ഈ ലോകത്തിന് അനുരൂപമാകാതെ നന്മയും പ്രസാദവും പൂർണതയുമുള്ള ദൈവഹിതം ഇന്നതെന്നു തിരിച്ചറിയേണ്ടതിനു മനസ്സു പുതുക്കി രൂപാന്തരപ്പെടുവിൻ.' — റോമർ 12:2
മനസ്സിനെ ശൂന്യമാക്കുക എന്നല്ല,
പുനഃപരിശീലിപ്പിക്കുക എന്നാണ് മനസ്സ് പുതുക്കലിന്റെ ലക്ഷ്യം.
ചിന്തകൾ വരും. ചിലത് നല്ലതായിരിക്കും, ചിലത് അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാക്കുന്നതായിരിക്കും. നമ്മുടെ വികാരങ്ങളുടെയും പ്രവൃത്തികളുടെയും സ്റ്റിയറിംഗ് വീൽ ചിന്തകൾക്ക് കൈമാറാതിരിക്കുവാൻ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.
മനസ്സിൽ രൂപപ്പെടുന്ന എല്ലാ ചിന്തകളും ബോധപൂർവ്വം ആയിരിക്കണമെന്നില്ല. ഓരോ ചിന്തയ്ക്കും നൽകുന്ന പ്രിയോറിറ്റി നമ്മുടെ തീരുമാനമാണ്. അനാവശ്യ ചിന്തകളെ അവഗണിക്കുവാൻ പഠിക്കുന്നത് മനോഭാരങ്ങൾ ലഘുകരിക്കുവാനും നിഷേധ വികാരങ്ങളുടെ ലോഡ് ഷെഡ്ഡിങ്ങിനും സഹായകമാകും.
അശുഭ ചിന്തകളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതല്ല, ചിന്തകളുടെ ഒഴുക്കിനിടയിൽ ഏത് ചിന്തയെ പിന്തുടരണമെന്ന് തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവാണ് യഥാർത്ഥ മാനസിക സ്വാതന്ത്ര്യം.
☆
-ഫാ. ഡോ. ഏ. പി. ജോർജ്
(കടപ്പാട് )