നാം ഉറങ്ങുമ്പോൾ ശരീരം വിശ്രമിക്കുന്നു, എന്നാൽ മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി നിശ്ചലമാകുന്നില്ല. പ്രത്യേകിച്ച് REM sleep( Rappid Eye Movement ) ഘട്ടത്തിൽ മസ്തിഷ്കം ഓർമ്മകളോടും വികാരങ്ങളോടും സജീവമായി സംവദിക്കുന്ന സമയമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്വപ്നങ്ങൾ രാത്രിയിലെ വെറും ചിത്രങ്ങളല്ല, നമ്മുടെ അനുഭവങ്ങളും വികാരങ്ങളും ഓർമ്മകളും തമ്മിൽ മസ്തിഷ്കം നടത്തുന്ന സങ്കീർണ്ണ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമായിരിക്കാം. സ്വപ്നങ്ങളുടെ കൃത്യമായ ഉദ്ദേശ്യം ശാസ്ത്രം ഇതുവരെ പൂർണ്ണമായി വിലയിരുത്തിക്കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിലും വൈകാരിക ഏകീകരണം (emotional memory consolidation) വികാര നിയന്ത്രണം (emotion regulation) എന്നിവയ്ക്ക് ഉറക്കം സഹായിക്കുന്നുവെന്നതിന് ശക്തമായ ഗവേഷണ തെളിവുകളുണ്ട്.
പകൽ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടത് രാത്രിയിൽ തുറക്കുമ്പോൾ...🔑
നമുക്ക് ചില അനുഭവങ്ങൾ മറക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ അവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനും എപ്പോഴും കഴിയാറില്ല. ജീവിതത്തിലെ നഷ്ടം, അപമാനം, വേർപാട്, പരാജയം, ഭയം, പൂർത്തിയാകാത്ത ബന്ധം—ഇവയെല്ലാം മനസ്സിൽ വൈകാരിക അടയാളങ്ങളായി (emotional traces) നിലനിൽക്കാം. ഉറക്കത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് REM ഘട്ടത്തിൽ, വൈകാരികമായി പ്രാധാന്യമുള്ള ഓർമ്മകളുമായി മസ്തിഷ്കം പ്രവർത്തിക്കുന്നതായി പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സ്വപ്നങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ജീവിതത്തിലെ അനുഭവങ്ങളും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വികാരങ്ങളും emotional processing-ന്റെ ഭാഗമായിരിക്കാം.
അതുകൊണ്ട് വർഷങ്ങളായി കാണാത്ത ഒരാൾ പെട്ടെന്ന് സ്വപ്നത്തിൽ വരുന്നതും, മറന്നുവെന്ന് കരുതിയ ഒരു സംഭവത്തിന്റെ വികാരം വീണ്ടും അനുഭവപ്പെടുന്നതും അസാധാരണമല്ല. സ്വപ്നം പഴയ സംഭവത്തെ ആവർത്തിക്കുന്നത് ആയിരിക്കണമെന്നില്ല, അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വൈകാരിക അനുരണനം മനസ്സ് വീണ്ടും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതാകാം.
സ്വപ്നം ജീവിത പ്രശ്നത്തിന് ഉത്തരം നൽകണമെന്നില്ല, പക്ഷേ പ്രശ്നത്തിലേക്ക് വെളിച്ചം പകർന്നേക്കാം. സ്വപ്നങ്ങളിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെയും പശ്ചാത്തലങ്ങളുടെയും അർത്ഥങ്ങളുടെ 'സ്ഥിര നിഘണ്ടു' ഉണ്ടെന്ന ചിന്താഗതി പലർക്കും ഉണ്ട്. “വെള്ളം കണ്ടാൽ ഇതാണ് അർത്ഥം, പാമ്പ് കണ്ടാൽ അതാണ് അർത്ഥം” എന്ന രീതിയിലുള്ള സ്വപ്ന വ്യാഖ്യാനത്തിന് ശാസ്ത്രീയ അടിത്തറയില്ല.
“ഈ സ്വപ്നം എന്നിൽ ഏത് വികാരമാണ് ഉണർത്തിയത്?” എന്നാണ് ചോദിക്കേണ്ടത്. ഒരു വ്യക്തി നിരന്തരം ഭയന്നോടുന്നതായി സ്വപ്നം കാണുന്നുവെങ്കിൽ, അത് നിർബന്ധമായും ഏതെങ്കിലും അപകടത്തിന്റെ സൂചനയാകണമെന്നില്ല. പക്ഷേ “എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഞാൻ എന്തിൽനിന്നാണ് ഓടുന്നത്?” എന്ന ആത്മപരിശോധന അഭിലക്ഷണീയമാണ്. സ്വപ്നത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മകതയെക്കാൾ അതിൽ അനുഭവപ്പെട്ട വികാരങ്ങൾക്കാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തി.
പേടിസ്വപ്നങ്ങൾ 😳
ദുരന്തങ്ങൾ അനുഭവിച്ചവരിൽ പേടി സ്വപ്നങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് വരാം. PTSD പോലുള്ള അവസ്ഥകളിൽ, REM sleep disturbances, nightmares, emotional dysregulation എന്നിവ തമ്മിൽ ബന്ധമുണ്ടെന്ന് പുതിയ പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഇവിടെ മനശ്ശാസ്ത്രചികിത്സയ്ക്ക് വലിയ സാധ്യതയുണ്ട്. 'Imagery Rehearsal Therapy' പോലുള്ള ചികിത്സാരീതികളിൽ, പേടി സ്വപ്നത്തിന്റെ കഥ സുരക്ഷിതമായ കൗൺസിലിംഗ് സമയത്ത് വ്യക്തി പുനർരചിക്കുകയും വൈകാരിക ബാലൻസിങ് നിലനിർത്തുവാൻ മാനസികമായി പരിശീലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പേടിസ്വപ്നങ്ങളുടെ ആവർത്തനം കുറയ്ക്കുന്നതിനും ഉറക്ക പ്രശ്നങ്ങൾ ലഘൂകരിക്കുന്നതിനും ഇത്തരം സമീപനങ്ങൾ പ്രയോജനമാണെന്ന് ഗവേഷണ അവലോകനങ്ങൾ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. ഇതുകൊണ്ട് മനസ്സിലെ ദുരനുഭവങ്ങളുടെ ഓർമ്മകളും ആഘാതങ്ങളും പൂർണ്ണമായി തുടച്ചു മാറ്റുവാൻ കഴിയില്ലെങ്കിലും അവയോടുള്ള മനസ്സിന്റെ പ്രതികരണ രീതിയെ കുറെയൊക്കെ മാറ്റുവാൻ സാധിക്കും.
സ്വപ്നം, വികാര പ്രവാഹങ്ങളുടെ നേർക്കാഴ്ച⚡
ഒരു സ്വപ്നം കാണുമ്പോൾ “ഇനി എന്ത് സംഭവിക്കും?” എന്ന് ഭയപ്പെടുന്നതിനു പകരം, “ഇപ്പോൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്?” എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഉണ്ടാകേണ്ടത്. രാവിലെ ഓർമ്മയിൽ നിൽക്കുന്ന സ്വപ്നം കുറിച്ചുവയ്ക്കാം. അതിനൊപ്പം മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതും നല്ലതാണ് :
എന്തൊക്കെയാണ് സ്വപ്നത്തിൽ സംഭവിച്ചത്?
അത് എന്തെല്ലാം വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളാണ് ഉണ്ടാക്കിയത് ?
ഇപ്പോഴത്തെ ജീവിതത്തിൽ ഇതിന് സമാനമായ വികാരം എവിടെയാണ്?
ഇത് സ്വപ്നത്തെ അന്ധവിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് ആത്മബോധത്തിലേക്ക് മാറ്റുവാൻ സഹായിക്കും.
സ്വപ്നങ്ങളെ സ്വയം രോഗനിർണ്ണയത്തിനുള്ള ഉപകരണമാക്കരുത്. ആവർത്തിക്കുന്ന പേടി സ്വപ്നങ്ങൾ, trauma-related dreams, ഉറക്കക്കുറവ്, പകൽ സമയത്തെ അമിതമായ ഭയം എന്നിവ സാധാരണ ജീവിതത്തെ ബാധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ മാനസികാരോഗ്യ വിദഗ്ധരുടെ സഹായം സ്വീകരിക്കേണ്ടതാണ്.
നമ്മുടെ ബോധ മനസ്സിന് ചില വേദനകളുടെ ആശയവിനിമയത്തിന് ഭാഷയില്ലായിരിക്കാം. അതുകൊണ്ട് സ്വപ്നങ്ങളിൽ അവ ചിലപ്പോൾ പ്രതീക ചിത്രങ്ങളായി, കഥകളായി, പരിചിത മുഖങ്ങളായി, ഭയമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടേക്കാം. അതുകൊണ്ട് സ്വപ്നത്തെ ഭാവി പ്രവചനമായി കാണേണ്ടതില്ല, ആത്മപരിശോധനയ്ക്കുള്ള ഒരു ജാലകമായി കാണേണ്ടതാണ്.
ഉറങ്ങുമ്പോൾ നമ്മുടെ ബോധത്തിന്റെ വാതിൽ അടയ്ക്കുന്നു. പക്ഷേ മനസ്സിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ ചില വിളക്കുകൾ അപ്പോഴും അണയുന്നില്ല. അവിടെ ഓർമ്മകളും വികാരങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും പരസ്പരം സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നുണ്ടാകാം.
സ്വപ്നത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഔഷധ മൂല്യം അതിന്റെ “അർത്ഥം” കണ്ടെത്തുന്നതിലല്ല—അതിലൂടെ നമ്മുടെ മനസ്സിലെ പറയപ്പെടാത്ത വികാരങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നതാണ്.
ഞാൻ എന്ത് സ്വപ്നമാണ് കണ്ടത് എന്നതിനേക്കാൾ പ്രസക്തമായ ചോദ്യം, എന്റെ മനസ്സ് എന്ത് തരം വികാരങ്ങളാണ് അനുഭവിക്കാനും സംസ്കരിക്കാനും വിട്ടുകളയാനും ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത് എന്നതാണ്.
ഉറക്കത്തിൽ കണ്ണുകൾ അടയുമ്പോഴും ആത്മാവിന്റെ ചില വാതിലുകൾ തുറന്നുകിടക്കുന്നു. ആ നിശ്ശബ്ദ ആഴങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന ചോദ്യങ്ങളായിരിക്കാം സ്വപ്നങ്ങൾ. അവയുടെ അർത്ഥം തേടുന്നതിനേക്കാൾ, അവ നമ്മെ ഏത് സത്യത്തിലേക്കാണ് ഉണർത്തുന്നതെന്ന് ദൈവസന്നിധിയിൽ അന്വേഷിക്കുമ്പോഴാണ് സ്വപ്നം ആത്മീയ യാത്രയാകുന്നത്.
☆
-ഫാ. ഡോ. ഏ. പി. ജോർജ്
(കടപ്പാട് )
References:
1. Walker, M. P., & van der Helm, E. (2009).
Overnight therapy? The role of sleep in emotional brain processing.
Psychological Bulletin, 135(5), 731–748.
DOI: 10.1037/a0016570
2. Wamsley, E. J. (2014).
Dreaming and Offline Memory Consolidation.
Current Neurology and Neuroscience Reports, 14(3), 433.
DOI: 10.1007/s11910-013-0433-5
3. Stickgold, R., & Wamsley, E. J. (2010).
Memory, Sleep and Dreaming: Experiencing Consolidation.
Sleep Medicine Clinics, 5(1), 97–112.
4. Walker, M. P. (2009).
The Role of Sleep in Cognition and Emotion.
Annals of the New York Academy of Sciences, 1156, 168–197.
DOI: 10.1111/j.1749-6632.2009.04416.x
5. Casement, M. D., & Swanson, L. M. (2012).
A Meta-analysis of Imagery Rehearsal for Post-trauma Nightmares: Effects on Nightmare Frequency, Sleep Quality, and Posttraumatic Stress.
6. Yücel, D. E., van Emmerik, A. A. P., Souama, C., & Lancee, J. (2020).
Comparative efficacy of imagery rehearsal therapy and prazosin in the treatment of trauma-related nightmares in adults: A meta-analysis of randomized controlled trials.
Sleep Medicine Reviews, 50, 101248.
